Գնաճն, անշուշտ, 2022թ. բառն է։
Ապրանքների եւ ծառայությունների բարձրացած գները հասել են ամենաբարձր մակարդակին վերջին 40 տարում, ինչն էապես անդրադարձել է տնային տնտեսությունների գնողունակության վրա, գրել է The Street-ը։
Սպառողների վիճակը թեթեւացնելու համար ԱՄՆ Դաշնային պահուստային համակարգը սկսել է ագրեսիվ մոնետար քաղաքականություն իրականացնել, որը բնութագրվում է հաշվեդրույքների կտրուկ բարձրացմամբ։ Տնտեսագետները նախազգուշացնում են, որ նման մոնետար քաղաքականությունը, որը նկատվում է աշխարհի այլ շրջաններում, հատկապես Եվրոպայում՝ Եվրոպական կենտրոնական բանկի հետ միասին, վտանգում է առաջ բերել այսպես կոչված «կոշտ վայրէջք» ԱՄՆ տնտեսության համար։ Ըստ էության, եթե ԴՊՀ-ն շարունակի դրամավարկային քաղաքականության այսքան ագրեսիվ խստացումը, այն կարող է ռեցեսիա առաջացնել։
Մինչ շատ ընկերություններ աճող ծախսերը դրել են սպառողների ուսերին՝ բարձրացնելով իրենց արտադրանքի գները, շատ ընկերություններ սկսել են նաեւ ազատել աշխատողներին։ Google ինտերնետ հսկայի մայր ընկերությունը՝ Alphabet-ը, վերջերս նախազգուշացրել է, որ ընկերությունը, հավանաբար, առաջիկայում ազատումներ կիրականացնի, որպեսզի 20 տոկոսով ավելի արդյունավետ լինի, քան այսօր։
«Որքան ավելի շատ ենք փորձում հասկանալ մակրոտնտեսությունը, այնքան ավելի ենք դրանում մեզ անվստահ զգում,- ասել է ընկերության գլխավոր տնօրեն Սունդար Փիչաին 2022թ. Code Conference ամենամյա համաժողովում, որը տեղի է ունեցել սեպտեմբերի 6-ին Լոս Անջելեսում։- Մակրոտնտեսական ցուցանիշները հարաբերակցվում են գովազդային ծախսերի, սպառողական ծախսերի հետ եւ այլն»։
Բայց, չնայած նախազգուշացումներին, ԴՊՀ-ն որոշել է շարունակել պայքարը գնաճի դեմ։ Սեպտեմբերի 21-ին ԴՊՀ-ի նիստից առաջ իր վերջին հանրային ելույթի ժամանակ ԴՊՀ-ի նախագահ Ջերոմ Փաուելն ըստ էության ամրապնդեց փաստարկները հօգուտ հաշվեդրույքի երրորդ բարձրացման 75 բազիսային կետով։
Աշխարհի ամենահարուստ մարդը՝ Իլոն Մասկը, կարծում է, որ եթե ԴՊՀ-ն շարունակի, ինչպես հիմա սպասում են շուկաները, կտրուկ բարձրացնել հաշվեդրույքը, ապա դա կհանգեցնի դեֆլյացիայի։ Կարճ ասած՝ ապրանքների եւ ծառայությունների մեծ մասը ծիծաղելի աստիճանի կէժանանա։
«ԴՊՀ-ի հաշվեդրույքի լուրջ բարձրացումը կարող է հանգեցնել դեֆլյացիայի»,- ասել է Tesla էլեկտրամեքենաներ արտադրող ընկերության գլխավոր տնօրենը։
Դեֆլյացիան գնաճի հակառակն է։ Այն բնութագրվում է գների ընդհանուր մակարդակի անընդհատ նվազմամբ։ Տնտեսագետների խոսքով՝ այն կարող է տնային տնտեսություններին մղել հետաձգել գնումների վերաբերյալ որոշումներ կայացնելը՝ գների հետագա անկման սպասելով եւ, առաջին հերթին, փոխառուների ֆինանսական վիճակի վատացում առաջացնել։
Հետեւանքները կարող են կործանարար լինել տնտեսության համար։ Կարող են ընդհանուր սպառման եւ ընկերությունների պաշարների աճի դրսեւորումներ առաջանալ, որոնք այլեւս չեն կարողանա վաճառել իրենց արտադրանքը։ Ի պատասխան՝ նրանք կկրճատեն արտադրությունը եւ ներդրումները։
Դեֆլյացիան կարող է առաջ գալ արտադրողականության աճի կամ պահանջարկի նվազման պատճառով։
Հարուստ երկրներում դեֆլյացիայի դեպքերը հազվադեպ են։ Վերջին հարյուր տարում միայն երկու նման օրինակ է եղել՝ 1930-ականների դեֆլյացիան, որն անդրադարձավ ԱՄՆ-ի, իսկ հետո նաեւ Եվրոպայի վրա, եւ 1990-ականների վերջի դեֆլյացիան, որն անդրադարձավ Ճապոնիայի տնտեսության վրա։
Մասկն արդեն որերորդ անգամ կանխատեսում է գների այս իջեցման մասին։ Անցած տարվա ապրիլին միլիարդատերն արդեն կանխատեսել էր, որ շուտով մտնելու ենք «առատության աշխարհ», որտեղ իրերի մեծ մասը ոչինչ չի արժենա։ Բայց այդ դեֆլյացիան առաջ կգա ոչ թե մոնետար որոշմամբ, այլ, ավելի շուտ, զգալի առաջընթացով արհեստական բանականության եւ ռոբոտատեխնիկայի ոլորտում, որոնք կսկսեն ավելի հաճախ օգտագործվել մեր առօրյա կյանքում։