Ոչ միայն Արցախի, այլև Հայաստանի ժողովրդի հավաքական հոգեվիճակն այսօր անպաշտպան և լքված լինելու զգացողությունն է։ Մի ամբողջ երկիր, ազգ և պետություն չգիտեն՝ ի՞նչ ռեսուրս ունի՝ դիմակայելու արտաքին թշնամու վերահաս սպառնալիքներին։ Մինչդեռ շատ ավելի ճակատագրական իրավիճակներում հայ ժողովուրդն իրեն դրսևորել է որպես հնարամիտ և բռունցքվող ազգ, հաղթահարել ամենաանպատկերացնելի աղետներն ու օգտվել անիրագործելի թվացող հնարավորություններից։
Հայ ժողովրդի պատմությունը թեև հազարամյակներով է հաշվվում, սակայն պետականության փորձն անհամեմատ սակավ է՝ ընդամենը մի քանի տասնյակ տարվա։ Դա է թերևս պատճառը, որ պետականազուրկ գենի անգիտակցական հիշողությամբ՝ մեր հարյուր հազարավոր հայրենակիցներ վերջին տարիների շռնդալից ապտակներից հետո անգամ չեն արթնացել կործանարար նիրհից, ավելին՝ մազոխիստաբար վայելում են համեմատաբար հանգիստ կյանքը, մինչև ուղտն իրենց դռանը կչոքի։ Խոսքն անգամ ոչ թե պետականության, այլ ընդհուպ ինքնության կորստի վտանգին է վերաբերում, եթե շարունակենք այս տեմպով ինքնախաբեությամբ զբաղվել։
Որևէ հավելյալ ապացույցի կարիք կա՞՝ համոզվելու, որ այս վարչախումբը որևէ պատասխանատվություն չի կրում և նույնիսկ սրտացավություն չի զգում անցյալում ստեղծված արժեքների համար՝ կորսվող Արցախից մինչև Երևանի Հանրապետության հրապարակի աղճատվող հուշարձան-շենքեր։ Սեփական աթոռներից բարձր՝ ոչինչ չկա Փաշինյանի և յուր խմբակի համար, բայց ցավալիորեն հնարավոր է դարձել նույն այդ արժեքների համար իրապես մտահոգ և ցավող բոլոր առողջ ուժերի նկատմամբ կիրառել «նախկիններ» մանտրան և հոգեխանգարմունքի աստիճանի սևեռվել դրա վրա։
Հայաստանում ժամանակը դուրս է եկել բնականոն չափումներից, խեղվել են նաև հանրային բարքերն ու հարաբերությունները։ Փաշինյանին հաջողվել է միջնադարյան վայրի և ոչ քննական մտածողություն սերմանել հասարակության մի մասի մեջ և հմտորեն մանիպուլացնել այն։ Ամեն օր մեր գլխին թափվող մտացածին, շինծու օրակարգերի առկայության պայմաններում դժվար, եթե ոչ անհնար է միջին քաղաքացուց արժանապատիվ և պատվախնդիր կեցվածք ակնկալել հոգևոր և արժեքային դաշտում։ Միաժամանակ, այս գետնատարած վիճակը նաև քաղաքական դասի, մտավորական ընտրանու և ազգային վերնախավերի մեծ ամոթն է, եթե, իհարկե, այն դեռևս գոյություն ունի։
Այս ընթացքում հետևողականորեն փորձել են ոչնչացնել մեր հավաքական հիշողությունը, արժեբանությունը, հավատն ու ինքնությունը, կրթությունն ու գիտությունը։ Նպատակը, փաստորեն, վերլուծական կարողություններից զուրկ լայն հենարան ձևավորելն է, որը կա՛մ չի հասկանա, կա՛մ էլ նույնիսկ կողմ կարտահայտվի հակապետական, դավաճանական օրակարգերին, օրինակ՝ Մեծ Թուրանի ստեղծմանը նպաստելուն։ Օգտապաշտ, սպառողական և հարմարվողական այդ խավը հեշտորեն աչք կփակի այն փաստի վրա, որ մեր պետությունը ներսից զավթված է դավադրության, թշնամահպատակության, ստրկամտության և հայադավության սպասարկու, խառնածին ուժերի կողմից, որոնք ի լրումն այդ ամենի՝ նաև գավառական խորամանկություն են բանեցնում աշխարհի հզորների հետ բանակցություններում։
Այս սպառնալից գոյավիճակում մեր ընդդիմադիր քաղաքական դասը պետք է ոչ թե հերթական ընտրությունների պատրաստվի կամ զբաղվի ներընդդիմադիր գզվռտոցով, այլ հզոր փաստարկային դաշտով հաղթի իշխանախմբի կեղծ թեզերին, ուղիղ բանավեճի մեջ չմտնելով՝ հանրությանը ցույց տա իրական մարտահրավերները։ Սակայն քանի դեռ ընդդիմադիր քաղաքական դասն իր գործելակերպով և թեզերով արմատապես չի տարբերվում վարչախմբից, ո՛չ ինքնության, ո՛չ պետականության, ո՛չ էլ այլ բարձր արժեքների վերածննդի հույս չի լինի։
Դավիթ Սարգսյան